Jak scharakteryzować kuchnię czeską? Ma ona swoje wyraźne wpływy: Austrię, Węgry, Słowację, Bawarię, wreszcie Śląsk. Przynajmniej teoretycznie możemy rozpoznać w niej również elementy kuchni polskiej, bo przecież te same kuchnie krajów ościennych wpływały na naszą sztukę kulinarną. Ma ona jednak swoje specjały znacznie różniące się od naszych i to świetnie, bo właśnie różnice nas najbardziej pociągają.

Twierdzi się, że kuchnia czeska jest tłusta i ciężka, gdyż pełno w niej zawiesistych sosów, knedlików, ziemniaków, czyli bramborów, śmietany, wreszcie piwa – narodowego, złocistego czeskiego napoju, który tu osiągnął swoje wyżyny. Czeskie piwo jest nie mniej znane w świecie niż piwo sąsiadującej z Czechami Austrii, czy Niemiec. Poza tym coraz większą popularność zdobywają wina z morawskich winnic, więc jesienią warto wybrać się na mały rekonesans, a przy okazji zwiedzić piękne, zabytkowe czeskie miasta i miasteczka.

Od granicy można wybrać się do Kutnej Hory wpisanej na listę światowego dziedzictwa, do oszałamiającej i coraz piękniejszej Pragi, a po drodze zwiedzić niesamowitą ilość zamków i rezydencji. Można też wybrać trasę prowadzącą przez Jeseniky i tam napawać się wspaniałymi krajobrazami i urokiem takich miejsc jak Bruntál, Karlova Studnia, Jeseníky i Albrechtice, można wreszcie wybrać się w okolice Ołomuńca (Olomouca) szlakiem morawskich winnic.

Gdzie i co jeść? Przede wszystkim szerokim łukiem należy omijać świecące na ogół pustkami lokale nastawione na zagranicznych turystów. Jeżeli ze środka słychać gwar czeskiej mowy i widać, że tu podają knedliky i piwo w kuflach (często z miejscowych browarów), to warto wejść i spróbować wszelkich specjalności kuchni czeskiej. Oczywiście prym wiodą knedliky: houskove, czyli bułczane, obycejne - zwyczajne, bramborové – ziemniaczane, a nawet owocne, czyli owocowe. Do tego obowiązkowo gulasz albo vepřo, czyli porcja wieprzowiny z dużą ilością sosu. Bez tego sosu knedliky nie mają sensu. Dopiero maczane w dymiącym sosie nabierają smaku. Kuchnia czeska jest głównie komponowana „pod piwo”, stąd ogromna ilość przekąsek piwnych.

W Polsce do alkoholu podaje się głównie śledziki, galaretkę z nóżek, tatara albo różnego rodzaju marynaty, ale też jest to na ogół wysokoprocentowy trunek, który wymaga innego „przysposobienia” żołądka. W Czechach do piwa podaje się niezliczoną ilość przystawek z serów i parówek, a więc słynne utopence, hamerliny marynowane, Olomoucke tvaruzky, pivni syr i topinky. Często można dostać ser z musztardą, posiekaną cebulką i słodką papryką w proszku. Taki zestaw należy rozgnieść widelcem, dodać sól, pieprz i dolać trochę piwa. Wszystkie te przekąski mają cechę wspólną: są aromatyczne (szczególnie olomoucke tvaruzky słyną z woni, która jednych przyprawia o zachwyt, a innych o mdłości) i zawierają sporą ilość przypraw.

Czas podczas posiłków płynie wolno i nikt się nie śpieszy. Mało tego od rana rzadko można dostać w lokalnej knajpce lekkie „kontynentalne” śniadanie z műsli w roli głównej. Na stołach króluje gulasz, knedliky i wołowina czyli svičková. Do tego piwo. Można poprosić o jajecznicę i okaże się, że jest to typ słowiańskiej tortilli, czyli knedliky pokrojone w kostkę i zalane jajkiem na patelni. W ten to sposób, Czesi demonstrują swój stosunek do pracy, życia i innych ludzi, gdzie ważniejsze jest „być niż mieć”, a o urodzie życia decyduje czas spędzony spokojnie w gronie przyjaciół nad kuflem piwa. Ostatnio w kinach można obejrzeć znakomity film Jiři Menzla „Obsługiwałem angielskiego króla” według powieści Bohumila Hrabala. Piękny i mądry film oddający taką właśnie urodę życia wraz z jego wzlotami i upadkami. Na tej stronie szczególnie godny polecenia, bo Hrabal to jeden z ulubionych pisarzy również naszego Macieja, a poza tym znaczna część filmu rozgrywa się właśnie w restauracjach i knajpkach praskich.

Charakterystyczne dania czeskie według Wikipedii:

• knedliki bułczane (houskove knedlíky), ziemniaczane (bramborové knedlíky), owocowe (ovocné knedlíky)
• knedlo-vepřo-zelo, potoczny skrót wieprzowego pieczonego mięsa z knedlikami oraz duszoną kapustą
• svíčková (polędwica wołowa z sosem śmietankowym)
• sosy śmietankowe - oprócz svíčkovego grzybowy, koperkowy, kura na papryce (istotny jest znowu sos)
• golonka (vepřové koleno) peklowana, wędzona (uzené koleno) i pieczona (pečené koleno)
• ołomunieckie twarożki smażone w cieście piwnym
• ser smażony
• utopenci - kiełbasa w zalewie kwaśnej
• zupa ziemniaczana, pomidorowa, soczewicowa, gulaszowa, flaki, czosnkowa, cebulowa, rybna (niektóre zupy smakują i wyglądają inaczej niż polskie wersje, zwłaszcza zupa pomidorowa)
• piwo
• becherovka
• burčák [burczaak] - młode wino
• koláč
• buchty (rodzaj drożdżówek)
• frgál - specjalny rodzaj kołacza na Wołoszczyźnie Morawskiej (Valašsko)
• štrúdl
• tatranky - wafelki
• lázeňské oplatky
• hořické trubičky
• rakvičky se šlehačkou - ciasteczko w kształcie trumienki z bitą śmietaną

Kilka przepisów kuchni czeskiej:

Utopenec >>

Houskowe knedliki >>

Knedlo-vepro-zelo, czyli mięso wieprzowe z knedlikiem i kapustą >>

Svíčková - polędwica wołowa >>

Smaženy syr - smażony ser >>

Vanilkove rohlicky – waniliowe rogaliki >>

Czeska zupa czosnkowa >>

Nakładany hermelin, czyli hermelin marynowany do piwa >>

Pstrąg w liściach kapusty >>

Zapiekanka ziemniaczana >>